Gaslighting: betekenis, patronen en steun
Gaslighting is manipulatie die iemand laat twijfelen aan de eigen waarneming of herinnering. Wat jij hebt gezien of gehoord wordt bijvoorbeeld steeds ontkend, terwijl jij als onbetrouwbaar of verward wordt neergezet. Slachtofferhulp Nederland noemt het een vorm van geestelijke mishandeling.
Een verschil in herinnering is niet automatisch gaslighting. Het gaat om het ondermijnen van vertrouwen in je eigen ervaring. Om te begrijpen wat er speelt, helpt het om naar de situatie en het terugkerende gedrag te kijken. Je hoeft de bedoeling van de ander niet te bewijzen voordat je steun mag zoeken.
Hoe kan gaslighting eruitzien?
Een belofte wordt ontkend en het gesprek gaat vervolgens alleen nog over hoe slecht jij zou onthouden. Of je brengt een kwetsende opmerking ter sprake, maar krijgt telkens te horen dat je alles verzint. Daardoor verdwijnt het oorspronkelijke onderwerp uit beeld.
De Amerikaanse organisatie The Hotline beschrijft onder meer ontkennen, gesprekken afhouden en twijfel zaaien over herinneringen. De voorbeelden hieronder zijn zelfbedachte situaties, geen test met een vaste uitslag.
| Verschillende herinneringen | Een zorgelijk terugkerend patroon |
|---|---|
| „Ik dacht dat we zaterdag hadden afgesproken. Zullen we het bericht erbij pakken?” | Afspraken worden steeds ontkend; als je ernaar vraagt, gaat het alleen over hoe onbetrouwbaar jouw geheugen zou zijn. |
| Je bespreekt een opmerking en er blijft ruimte voor jouw ervaring. | Een gesprek over wat jou raakte wordt telkens afgebroken met de beschuldiging dat je gebeurtenissen verzint. |
Je hoeft niet eerst het juiste etiket te vinden
Misschien herken je iets, maar weet je niet of de term past. Begin dan bij wat je wilt vertellen. Bijvoorbeeld: „Als ik onze afspraak ter sprake breng, eindigt het gesprek steeds met de boodschap dat ik niets goed onthoud. Ik merk dat ik niet meer durf te vragen wat we hebben afgesproken.”
Zo’n beschrijving kun je delen met iemand die je vertrouwt of met een hulpverlener. Die hoeft niet eerst te beslissen welk woord erbij hoort om naar je zorgen te luisteren. Je kunt ook aangeven wat je van het gesprek nodig hebt: even je verhaal doen, samen een volgende stap bekijken of hulp vinden.
Waar vind je steun?
Je huisarts of Slachtofferhulp Nederland kan met je meedenken. Bij zorgen over veiligheid thuis kun je Veilig Thuis gratis bellen op 0800 2000. Dat kan ook anoniem en als je nog twijfelt over wat er gebeurt.
Je hoeft de ander niet eerst te confronteren. Worden je telefoon of berichten gecontroleerd, zoek dan een manier van contact die voor jou zo veilig mogelijk is. Vertel dat aan de hulpverlener, zodat die rekening kan houden met hoe en wanneer je bereikbaar bent.
Als iemand jou hierover vertelt
Luister zonder meteen een oordeel over de hele relatie te geven. „Wat wil je dat ik nu voor je doe?” is vaak een bruikbaarder begin dan „Waarom ga je niet gewoon weg?” Bied iets concreets aan, zoals samen een hulpverlener zoeken. Neem geen contact op met de betrokken persoon achter de rug van degene die jou om steun vroeg.
Lingerie
