Bodyshaming: betekenis, voorbeelden en respectvolle reacties

Bodyshaming is iemand beledigen of vernederen vanwege diens lichaam of uiterlijk. Dat kan openlijk gebeuren, maar ook in een grap of vergelijking zitten. Duden omschrijft het begrip eveneens als vernedering vanwege het uiterlijk. Het gaat niet alleen over gewicht.

Welke opmerkingen kunnen bodyshaming zijn?

Een opmerking kan gericht zijn op gewicht, lichaamsvorm, lengte, huid, littekens, haar of een ander uiterlijk kenmerk. Bijvoorbeeld: iemand uitlachen om diens lichaam, zeggen dat die persoon er pas goed uitziet na een verandering, of ongevraagd adviseren om af te vallen of aan te komen.

Ook een vergelijking die positief bedoeld is, kan iemands lichaam toch ter beoordeling stellen. Denk aan: “Je zag er vroeger beter uit” of “Jij hebt tenminste het juiste lichaam voor die kleding.” Dat betekent niet dat elk compliment over iemands uiterlijk bodyshaming is. Wel kan het helpen om na te gaan of zo’n opmerking welkom is en nodig is.

Kijk dus niet alleen naar de woorden of de bedoeling. De situatie, de relatie tussen de mensen en de reactie van degene over wie het gaat, tellen ook mee. Als iemand aangeeft een opmerking niet prettig te vinden, luister dan en respecteer die grens.

Een grap of compliment met een oordeel erin

Niet ieder compliment over een uiterlijk kenmerk is bodyshaming. Het verschil zie je beter aan wat er precies wordt gezegd dan aan het etiket „grapje”. Deze oorspronkelijke voorbeelden maken dat concreet:

Je hoeft een opmerking niet eerst onder een officiële categorie te brengen om je grens te mogen aangeven. En als iemand anders zegt dat jouw grap niet welkom is, is „maar ik bedoelde het goed” geen reden om ermee door te gaan.

Hoe kun je respectvol reageren?

Als de opmerking over jouw lichaam gaat: je kunt kort zeggen wat je niet wilt, zonder je lichaam uit te leggen of je grens te verdedigen.

• “Ik wil liever geen opmerkingen over mijn lichaam.”
• “Ik vraag geen advies over mijn uiterlijk.”
• “Laten we het over iets anders hebben.”

Als je een omstander bent: je kunt eerst bij degene om wie het gaat nagaan wat diegene prettig vindt. Bijvoorbeeld: “Wil je dat ik hier iets van zeg, of zal ik later even bij je inchecken?” Als je wel reageert, houd het eenvoudig: “Laten we geen opmerkingen maken over iemands lichaam.”

Als je zelf zo’n opmerking hebt gemaakt: erken wat je zei en bied excuses aan, zonder je bedoeling als verweer te gebruiken. Bijvoorbeeld: “Dat was een opmerking over je lichaam. Sorry, ik zal dat niet opnieuw doen.” Geef de ander ruimte om te reageren.

Een excuus wordt concreter als je ook de opmerking terugneemt: „Ik deed alsof jouw lichaam ter beoordeling stond. Dat was niet aan mij.” Daarna kun je het onderwerp laten rusten. De ander hoeft je niet meteen gerust te stellen of te vergeven.

Ook in een groepschat kun je een grens trekken

Stel dat iemand een vakantiefoto deelt en de reacties gaan opeens alleen over diens buik of benen. Als omstander kun je het gesprek terugbrengen: „Laten we niet over haar lichaam oordelen. Waar was die foto genomen?” Je hoeft daarbij geen ander lichaamsideaal tegenover de kritiek te zetten.

Gaat het over jou, dan kun je de foto verwijderen of het gesprek verlaten. Je hoeft niet te blijven reageren om te bewijzen dat je tegen een grap kunt. Wil je later iets zeggen, dan kan dat kort: „Ik deelde een vakantieherinnering, geen uitnodiging om mijn lichaam te bespreken.”

Steun geven zonder nieuwe beoordeling

„Maar jij bent helemaal niet dik” kan de discussie alsnog over de juistheid van een lichaamslabel laten gaan. Je kunt ook zeggen: „Die opmerking was niet oké. Wil je erover praten of liever iets anders doen?” Zo hoeft de persoon diens lichaam niet te verdedigen om steun te krijgen.