De bekkenbodem bij mannen: ligging, werking en klachten

Ook mannen hebben een bekkenbodem: spieren en bindweefsel onder in het bekken. Die helpen onder meer om urine, ontlasting en windjes op te houden. Ze moeten kunnen aanspannen én ontspannen. Bij problemen met plassen kan zowel te weinig kracht als te veel spanning meespelen. Alleen harder knijpen is daarom niet altijd de oplossing.

Waar zitten deze spieren?

De bekkenbodem loopt tussen het schaambeen aan de voorkant, het stuitje aan de achterkant en de binnenkant van het bekken. Het gebied tussen je balzak en anus heet het perineum. De spieren liggen dieper dan die zichtbare huid. Je kunt ze dus niet simpelweg aanwijzen zoals een spier op je bovenarm.

De anatomische uitleg van Royal Devon NHS beschrijft ook de sluitspieren voor blaas en darm. Je prostaat ligt in hetzelfde gebied, maar is een klier. ‘Mijn prostaat’ en ‘mijn bekkenbodem’ zijn geen twee namen voor hetzelfde onderdeel.

Wat doet de bekkenbodem?

• Urine ophouden: spieren rond de plasbuis helpen voorkomen dat urine zomaar naar buiten loopt.
• Ontlasting en windjes ophouden: de spieren rond de anus helpen bij de controle daarover.
• Seksuele functie: de bekkenbodem speelt onder andere een rol bij het behouden van een erectie.

Die laatste functie betekent niet dat een erectieprobleem automatisch door de bekkenbodem komt. De ligging en taak van een spier vertellen nog niet waarom een bepaalde klacht ontstaat.

Waarom ontspannen net zo belangrijk is

Bij het ophouden van urine span je spieren aan; om goed te kunnen plassen moeten ze ook kunnen loslaten. Thuisarts noemt te gespannen spieren als een mogelijke oorzaak van moeilijk uitplassen. Zwakkere spieren kunnen juist het ophouden lastiger maken. Daarnaast kunnen bijvoorbeeld de blaas, prostaat, verstopping en medicijnen een rol spelen.

Een zwakke straal of nadruppelen is dus geen betrouwbare thuistest voor één oorzaak. Het maakt uit wat je merkt, wanneer het begon en hoeveel last je ervan hebt. Een beschrijving zoals ‘ik druppel na als ik opsta van het toilet’ is bruikbaarder dan vooraf besluiten dat je spieren te zwak zijn.

Hoe begin je met oefeningen?

Oefenen kan een onderdeel van de aanpak zijn, maar een oefening kiezen begint bij je klacht. Bij plasproblemen zonder klachten waarvoor je eerst moet bellen, kun je de Nederlandse uitleg over oefeningen voor mannen gebruiken. Daarin staan verschillende stappen en wordt uitgelegd wanneer je moet overleggen. Een schema dat iemand na een prostaatoperatie krijgt, is niet automatisch jouw schema.

Stop met oefenen als klachten erger worden en bel je huisarts. Helpen oefeningen na zes weken niet, vraag dan ook advies. Vind je moeilijk te voelen welke spieren je gebruikt, benoem dat. Je hoeft geen extra zwaar oefenprogramma of product te proberen voordat je om hulp mag vragen.

Wanneer bel je de huisarts?

Bel direct de huisarts of huisartsenpost als je dringend moet plassen en het niet lukt, of bij pijn tijdens het plassen terwijl je ook ziek bent of koorts hebt. Maak een afspraak bij bloed in je urine, pus uit de penis of plasproblemen waarvan je veel last hebt. Deze signalen zijn een reden om hulp te vragen, geen reden om zelf harder te gaan trainen.

Je kunt bij een afspraak vertellen wat de klacht met je dag doet: bijvoorbeeld slecht slapen, steeds toiletten zoeken of onzeker worden tijdens intimiteit. Daarmee maak je duidelijk wat je graag wilt verbeteren, zonder zelf al een diagnose te hoeven kennen.