Queer en queerness: betekenis en gebruik

Queer kan een eigen identiteit zijn, maar ook een brede term rond gender en seksualiteit. Sommige mensen kiezen het woord omdat ze zich niet in één specifieker label herkennen. Anderen noemen zich bijvoorbeeld lesbisch, bi of trans en gebruiken queer daarnaast. Niet iedereen vindt het een prettig woord voor zichzelf.

Wat betekent queerness?

Queerness is een Engels zelfstandig naamwoord voor queer zijn. In een tekst kan het gaan over hoe iemand dat ervaart, of hoe dat in kunst en verhalen naar voren komt. Het is geen aparte oriëntatie die je naast queer moet onderscheiden.

Een eigen taalvoorbeeld maakt het verschil duidelijk. „Ik ben queer” is een persoonlijke omschrijving. „In dit verhaal staat queerness centraal” zegt iets over het onderwerp of perspectief van een verhaal. In beide gevallen heb je meer context nodig om te weten wat de spreker precies bedoelt.

Waarom kiest iemand voor queer?

Movisie beschrijft queer zowel als persoonlijke identiteit als parapluterm. Het woord kan ruimte geven zonder dat iemand één afgebakende categorie hoeft te kiezen. Die ruimte betekent niet automatisch dat de persoon twijfelt of nog op een definitief label wacht.

Stel dat Sam zegt: „Queer past voor mij beter dan één woord voor op wie ik val.” Dan hoeft jouw volgende vraag niet te zijn welk preciezer woord erachter zit. Je kunt reageren op wat Sam wel vertelt. Misschien gaat het gesprek over een relatie, over herkenning in een film of over mensen bij wie Sam zich thuis voelt.

Wat is het verschil met andere woorden?

Iemand kan dus non binair zijn en zich ook queer noemen. Een ander gebruikt alleen non binair. Je hoeft de ene term niet door de andere te vervangen. De afkorting LGBTQIA+ is op haar beurt handig wanneer je over meerdere groepen spreekt, maar vertelt weinig over één persoon.

Waarom kan queer gevoelig liggen?

Queer heeft ook een geschiedenis als scheldwoord. Sommige mensen hebben het juist als positieve eigen term teruggenomen. Voor anderen blijven negatieve ervaringen aan het woord verbonden. Beide reacties kunnen naast elkaar bestaan.

Daarom is „Ik vind het een mooi woord” geen reden om het tegen iemands zin te gebruiken. Zegt iemand liever gay of lesbisch, volg dan die voorkeur. Je hoeft er geen discussie van te maken over welke omschrijving moderner zou zijn.

Hoe gebruik je het zonder iemand in te vullen?

Over jezelf kun je kiezen wat past. Over iemand anders kun je aansluiten bij diens eigen woorden. Is de identiteit niet relevant voor wat je vertelt, dan kun je die gewoon weglaten. „Dit is mijn collega Sam” heeft meestal geen extra uitleg nodig.

Voor een persoonlijke vraag kun je eerst ruimte geven: „Vind je het prettig om te vertellen wat queer voor jou betekent?” Een nee is een volledig antwoord. En wanneer iemand iets vertrouwelijk vertelt, is dat geen toestemming om de omschrijving later aan anderen door te geven.