Testikels, bijballen en balzak: hoe zitten ze in elkaar?

De testikels, ook zaadballen of teelballen genoemd, maken zaadcellen en hormonen. Ze liggen in de balzak. Bij elke zaadbal hoort een bijbal; via een zaadleider gaan zaadcellen vervolgens verder het lichaam in. De balzak, zaadbal en bijbal zijn dus drie verschillende dingen.

De onderdelen en hun taken

De bijbal is geen extra zaadbal. De uitleg van het National Cancer Institute over de afvoerwegen laat zien hoe bijbal en zaadleider op elkaar aansluiten.

Wat gebeurt er binnen in een zaadbal?

Een zaadbal bevat sterk opgerolde buisjes waarin zaadcellen ontstaan. Tussen die buisjes liggen cellen die geslachtshormonen produceren. Daarna gaan de zaadcellen naar de bijbal voor verdere rijping en opslag. Zaadcelproductie en hormoonproductie vinden dus in hetzelfde orgaan plaats, maar in verschillende structuren.

De zaadcellen vormen niet al het sperma. Verderop in de route voegen klieren, waaronder de prostaat en zaadblaasjes, vocht toe. Het onderscheid is eenvoudig: een zaadcel is een cel; sperma is de vloeistof met onder meer die cellen erin.

Waarom hangt de balzak buiten het lichaam?

De ligging zorgt voor een temperatuur die lager is dan binnen in het lichaam. Dat is belangrijk voor de zaadcelproductie. Spieren kunnen de zaadballen bij kou dichter naar het lichaam trekken. De NCI informatie over testikels beschrijft deze temperatuurregeling.

Vaak hangt één zaadbal lager dan de andere. Dat is iets anders dan een zaadbal die nieuw dikker of harder aanvoelt. Thuisarts beschrijft de gebruikelijke ongelijke hoogte. Je hoeft dus geen perfecte symmetrie te verwachten, maar gebruik dit ook niet als verklaring voor een nieuwe klacht.

Wanneer bel je de huisarts?

• Direct: bij plotselinge hevige pijn in de balzak, of bij pijn terwijl je erg ziek bent. Plotselinge heftige pijn kan door een gedraaide zaadbal komen.
• Binnen één dag: als een zaadbal dikker en harder aanvoelt.
• Maak een afspraak: bij pijn met zwelling, plasklachten of als je wilt weten waar de pijn vandaan komt.

Deze contactmomenten volgen Thuisarts over pijn in de balzak. Wacht bij plotselinge hevige pijn niet af en bel de huisarts of huisartsenpost.

Probeer een nieuw bobbeltje niet zelf te bestempelen als ‘gewoon de bijbal’. Je kunt de arts vertellen aan welke kant je iets merkt en of het in de huid of dieper lijkt te zitten. Ook als je dat niet goed kunt onderscheiden, kun je gewoon om beoordeling vragen.