Hoelang blijven zaadcellen leven?

Zaadcellen kunnen in de vrouwelijke voortplantingsorganen onder gunstige omstandigheden ongeveer vijf dagen overleven. Buiten het lichaam is dat veel korter en hangt het af van de omstandigheden. Daardoor kan seks enkele dagen vóór de eisprong toch tot een zwangerschap leiden.

In de vagina, baarmoeder en eileiders

Na een zaadlozing in de vagina kunnen zaadcellen door de baarmoederhals richting baarmoeder en eileiders bewegen. Niet alle zaadcellen overleven die reis. De maximale overlevingstijd betekent dus niet dat elke zaadcel vijf dagen blijft leven.

Rond de eisprong verandert het slijm bij de baarmoederhals. Die omgeving kan zaadcellen helpen overleven. De eicel zelf is na de eisprong ongeveer 12 tot 24 uur te bevruchten. De Office on Women’s Health beschrijft daarom een periode van vruchtbaarheid die al vóór de eisprong begint.

Bijvoorbeeld: als je op maandag onbeschermde seks hebt en op donderdag een eisprong, kunnen er nog levende zaadcellen aanwezig zijn. Je hoeft dus niet op de dag van de eisprong seks te hebben om zwanger te worden. Een kalender voorspelt die eisprong bovendien niet precies.

En buiten het lichaam?

Buiten het lichaam verschillen de omstandigheden sterk. Temperatuur en de omgeving waarin sperma terechtkomt spelen een rol. Je kunt daarom geen vaste aftelklok gebruiken voor sperma op een hand, kleding of ander oppervlak.

Cleveland Clinic beschrijft als voorbeeld een overleving tot ongeveer een uur bij kamertemperatuur. Dat is geen garantie voor iedere situatie en ook geen regel dat contact vóór of na zestig minuten wel of niet veilig is. In een spermabank kunnen zaadcellen juist veel langer bewaard worden dankzij speciaal gecontroleerde vriesomstandigheden. Dat is niet vergelijkbaar met sperma thuis.

Wat betekent dit voor de kans op zwangerschap?

De belangrijke vraag is of sperma in of direct bij de vagina terechtkwam. Ook zonder penetratie kan zwangerschap mogelijk zijn, bijvoorbeeld bij een zaadlozing vlak bij de vagina. Volgens de NHS uitleg over vruchtbaarheid is die kans klein, maar niet uitgesloten.

Een zaadlozing ergens anders op het lichaam is daarmee niet automatisch hetzelfde als een zaadlozing in de vagina. Beoordeel wat er daadwerkelijk gebeurde; alleen weten hoe oud het sperma is, geeft geen betrouwbare persoonlijke kansberekening.

Wat kun je doen na onbeschermde seks?

Wil je niet zwanger worden, wacht dan niet op je menstruatie of een berekening van de levensduur. Vraag zo snel mogelijk advies bij de apotheek of huisarts. Een pil met levonorgestrel kan tot drie dagen na de seks, een pil met ulipristal tot vijf dagen. Een koperspiraal kan binnen vijf dagen een andere optie zijn. De uitleg over noodanticonceptie helpt bij de keuze; medicijnen die je gebruikt kunnen daarbij uitmaken.

Wanneer heeft een test zin?

Een zwangerschapstest direct na seks geeft hierover nog geen antwoord. Test vanaf de eerste dag dat je menstruatie uitblijft. Weet je niet wanneer je ongesteld moet worden, test dan minstens 21 dagen na de laatste onbeschermde seks. Volg de gebruiksaanwijzing en herhaal zo nodig een vroeg negatieve test.